Arlette van Weersel heeft in de eerste ronde van het Univé Open in Hoogeveen voor een daverende verrassing gezorgd door met wit van Sipke Ernst te winnen. De zwartspeler overzag twee keer de zet van zijn tegenstandster en kwam beslissend materiaal achter. Na 37 zetten gaf Ernst op.

‘Ik had al een tijdje niet meer gespeeld’, aldus Van Weersel na afloop. ‘Daarom vertrouwde ik mijn openingen niet meer zo, en speelde ik 2. c4 tegen zijn Siciliaan. ‘Sipke kende dat natuurlijk wel en speelde redelijke snel na aanvankelijk een tijdje te hebben nagedacht. Ik weet nog niet precies wat hij fout deed maar hij kwam wat passief te staan en na een rekenfout won ik een kwaliteit en een pion.’

‘Normaal verlies je van iemand als Ernst dan alsnog maar – althans hij kon het me in ieder geval nog veel moeilijker maken – maar hij begon met 20 minuten op de klok vrijwel a tempo te spelen. In die fase offerde hij nog wat pionnen zodat mijn koningsstelling wat open kwam maar ik pakte gewoon alles en na dameruil was het volkomen kansloos.’

‘Ik had nog nooit van een grootmeester gewonnen, dus ben ik heel blij. Vooral om dat het NK dit jaar dramatisch voor mij verliep. Natuurlijk heel erg lekker om een toernooi zo te beginnen. En – dat speelt mischien een rol – ik speel hier voor mijn gevoel altijd wel goed, in Hoogeveen voel ik me wel thuis.’

Ernst was kort maar krachtig in zijn commentaar: ‘De zwartspeler in de partij Van Weersel-Ernst was onherkenbaar. Hij overzag bijna alle zetten van zijn tegenstander.’
 

Het 15e Univé Schaaktoernooi belooft op voorhand een zeer sterke krachtmeting te worden. De organisatie is erin geslaagd om oud-wereldkampioen Vladimir Kramnik vast te leggen, die zijn debuut maakt in de Drentse stad. Judit Polgar, Anish Giri en titelverderdiger Maxime Vachier-Lagrave (de overige drie deelnemers) waren al eerder actief in Hoogeveen. Het 15e Univé Schaaktoernooi wordt gehouden van 14 tot en met 22 oktober in het raadhuis van Hoogeveen.

Vlaidmir Kramnik hoefde niet lang na te denken toen hij begin april werd uitgenodigd voor de vierkamp. Het toernooi was hem bekend en het is één van de weinige toptoernooien waaraan hij nog nooit heeft meegedaan. Anders ligt dat voor Judit Polgar, die bij het 15e Univé Schaaktoernooi haar tweede lustrum als deelnemer viert. De Hongaarse doet in oktober voor de tiende keer mee in Hoogeveen. Geïnspireerd door een sterk optreden op het EK in Aix Les Bains eerder dit jaar, accepteerde Polgar de invitatie onmiddellijk. Het is overigens alweer enige tijd geleden dat Polgar, moeder van twee jonge kinderen, in een sterk toernooi haar krachten meet met de wereldtop.
Anish Giri doet voor de derde achtereenvolgende keer mee aan de kroongroep en voelde zich in het Hoogeveense raadhuis vanaf de eerste zet thuis. Bij zijn debuut haalde hij vijftig procent en bleef hij ongeslagen, vorig jaar haalde hij dezelfde score met één overwinning (tegen Tiviakov) en één nederlaag (tegen Shirov). In de komende editie zal het supertalent uit Rijswijk aan moeten tonen waar hij momenteel staat, want op papier heeft hij de laagste rating in het sterke gezelschap. De vierde deelnemer is Maxime Vachier-Lagrave, die vorig jaar als regerend jeugdwereldkampioen het 14e Univé Schaaktoernooi zeer overtuigend won. Vachier-Lagrave (hij wordt tijdens het toernooi 21) heeft zich inmiddels een positie in de wereldtop verworven en is daarmee één van de weinigen uit West-Europa.

De opening van de vierkamp is op zaterdag 15 oktober. De eerste ronde volgt een dag later. Woensdag 19 oktober is een rustdag. De laatste ronde en prijsuitreiking zijn op zaterdag 22 oktober.
 

Deelnemers 15e Univé Schaaktoernooi

Vladimir Kramnik, Rusland, 2791, 4
Maxime Vachier-Lagrave, Frankrijk, 2715 , 29
Judit Polgar, Hongarije, 2701, 47
Anish Giri, Nederland, 2722, 23
Ratings per 1 september 2011 van wereldranglijst FIDE. Gemiddelde rating: 2735 (categorie 20)
(Met de gemiddelde rating van 2735 (toernooicategorie 20) overtreft de vierkamp qua samenstelling de editie in 2006, toen het tweede lustrumtoernooi werd gespeeld.)
Open toernooi
Behalve de kroongroep is er traditioneel het Univé Open met een sterk bezet internationaal deelnemersveld van negentig schakers uit diverse landen. Hieronder weer een groot aantal grootmeesters en meesters. Ook zijn er weer twee amateurtoernooien, elk met meer dan tachtig deelnemers. De open toernooien beginnen op vrijdag 14 oktober en eindigen op zaterdag 22 oktober. Er worden negen ronden gespeeld. In totaal worden dagelijks meer dan tweehonderd deelnemende schakers in het raadhuis verwacht.
 

In het verleden is de taak van de jury die de schoonheidsprijzen moet toekennen soms lastig geweest. Het is zelfs een keer voorgekomen dat we tot de laatste ronde moesten wachten voor een partij werd gespeeld die een speciale onderscheiding verdiende. Maar dit jaar was de jury er snel uit. Eensgezind werden twee partijen, één in de Kroongroep en één in het open toernooi, als de beste en mooiste aangewezen.

De schoonheidsrijs in de Kroongroep gaat naar Alexei Shirov voor zijn overwinning op Sergei Tiviakov uit de tweede ronde. Het gebeurt niet vaak dat een topspeler als Tiviakov zonder pardon rechtstreeks vanuit de opening eerst wordt ingesnoerd en daarna langzaam gewurgd. Tijdens zijn explicatie in de commentaarzaal beloofde Alexei dat hij de partij zal opnemen in deel drie of vier van zijn prachtige boeksenserie Fire on Board.

Iets moeilijker was de toekenning van de schoonheidsprijs in open toernooi. De jury zou graag een prijs hebben toegekend aan Friso Nijboer voor zijn overwinning op Robert Kempinski, maar gaf na rijp beraad de voorkeur aan Menno Okkes voor zijn met een stukoffer ingeleide aanval tegen Michail Ulibin. Okkes’ concept, een koningsjacht over het hele bord, was een lust voor het oog en _ volgens de puristen niet onbelangrijk _ ook helemaal correct.

Okkes,Menno (2378) – Ulibin,Mikhail (2544) [C16]
Hoogeveen Univé open Hoogeveen (2), 23.10.2010
1.e4 e6 2.d4 d5 3.Pc3 Lb4 4.e5 b6 5.Ld2 La6 6.Lxa6 Pxa6 7.De2 Dc8 8.Pf3 Pe7 9.0–0 0–0 10.Lg5 h6 11.a3 hxg5 12.axb4 Pxb4 13.Pxg5 Pf5 14.Pd1 c5 15.c3 Pc6 16.Dh5 Ph6 17.Pe3 f6 18.exf6 Txf6 19.Pg4 Pxg4 20.Dh7+ Kf8 21.Dh8+ Ke7 22.Dxg7+ Kd6 23.dxc5+ Kxc5 24.b4+ Kb5 25.c4+ Kxc4 26.Tfc1+ Kxb4 27.Dh7 Pd4 28.Tab1+ Pb3 29.Txc8 Txc8 30.Dh3 Tc3 31.Dxg4+ Ka3 32.Pxe6 Ka2 33.Td1 Kb2 34.De2+ 1–0

Shirov,Alexei (2749) – Tiviakov,Sergei (2637) [B01]
Hoogeveen Univé Hoogeveen (2), 26.10.2010
1.e4 d5 2.exd5 Dxd5 3.Pc3 Dd6 4.d4 Pf6 5.Pf3 c6 6.Pe5 Pbd7 7.f4 Pb6 8.g4 Pbd5 9.Lg2 g6 10.g5 Pxc3 11.bxc3 Pd5 12.c4 Pc7 13.c5 Dd8 14.d5 cxd5 15.c4 e6 16.Lb2 Lg7 17.Pc6 bxc6 18.Lxg7 Tg8 19.Le5 Ld7 20.0–0 Tb8 21.Da4 Tb7 22.Tab1 Dc8 23.Txb7 Dxb7 24.Tf2 d4 25.Da5 Kd8 26.Le4 1–0
 

In de Open Groep is de spanning weer volledig terug na de zege van Friso Nijboer op koploper Robert Kempinski. Nijboer had zich uitstekend voorbereid en kende alle finesses van de variant van het Konings-Indisch waarin hij een stuk offert. Ondanks dat Kempinski lang nadacht slaagde hij er niet in zijn problemen op te lossen. Nijboer won eerst zijn stuk terug en later kwam hij er in het eindspel zelf een voor.

Kempinski en Nijboer delen nu met 5,5 uit 7 de koppositie. Op een halfje staat een groep van zes spelers met onder anderen Sipke Ernst die donderdag een vriendenremise tegen Vyacheslav Ikonnikov speelde. Weer een halfje lager in de groep met 4,5 uit 7 zit Erwin l’Ami die na afloop van zijn duel met Sergei Matsenko teleurgesteld constateerde dat zijn openingskeuze wellicht te tam was geweest.

Ivo Timmermans verloor binnen de kortste keren van Axel Rombaldoni terwijl Robert Ris nog wat van zijn toernooi had kunnen maken als hij maar gewonnen had van Mikhail Ulibin. Ris: ik stond goed, maar ineens verloor ik alle controle. Ondanks dat hij toen nog maar weinig tijd had, was de zaak niet meer te redden.’
 

Van de perskamer van het Univé-toernooi moet u zich niet al te veel voorstellen. Anders dan in de goede oude Sovjet-tijd zitten er geen topgrootmeesters die de zetten van hun zwoegende collega’s van commentaar voorzien. In Hoogeveen besteedt één lid van de persdienst vooral aandacht aan zijn imaginaire voetbalelftal, terwijl twee anderen hun onderlinge vluggertjes belangrijker vinden dan de partijen van de Kroongroep.

Maar af en toe schrikken de perskamerbewoners op als op de monitor een zet verschijnt die ze niet voor mogelijk hadden gehouden. Toen Alexei Shirov vanmiddag de zet 23 … Dxe4 uitvoerde, riepen ze in koor dat Anish Giri met 24. Dd8+ mat in drie kon geven. Dat was natuurlijk niet waar _ zwart voorkomt mat met 24 … Pe8 _ maar toch hadden ze bij toeval wel de juiste zet gevonden.

Als Giri na 24. Dd8+ Pe8 was verdergegaan met 25. De7 h6 26. Pb6, zou ook de grote Shirov het antwoord schuldig zijn gebleven. Zwart kan nog de gehaaide computerverdediging 26 … Pd6 27. Lxd6 Dd4 proberen, maar na 28. Lxe5 Dxd1+ 29. Kh2 staat wit op winst. Giri vertrouwde de variant niet helemaal en koos in plaats daarvan een afwikkeling naar een eindspel met een pion meer.

Hij zal niet hebben vermoed dat hij kort daarna in moeilijkheden zou komen. Een reeks onnauwkeurigheden tussen de 26ste en 28ste zet gaf Shirov tegenspel dat een inferieure stand in een licht superieure veranderde. Ten slotte moest Giri vele zetten lang het eindspel koning en toren tegen koning, toren en paard verdedigen. Natuurlijk maakte hij geen fout.

Shirov behield dankzij de remise de leiding, die hij nu deelt met Maxime Vachier Lagrave. De Fransman behaalde een overtuigende overwinning op Sergei Tiviakov, die bepaald minder op dreef is dan vorig jaar. Volgens Vachier Lagrave stond hij al beter na wits onnauwkeurige 13. Pb3 en had hij groot voordeel na 20. Txd8+. Met het fantasierijke kwaliteitsoffer 20. Td5 had wit zich misschien kunnen redden.

Er kan getwist worden over de vraag of die taxatie van de zwartspeler niet een tikje optimistisch was. Maar hoe het ook zij, enkele zetten later zat wit wel degelijk in onoverkomelijke moeilijkheden. Na het offer 26 … Txg3+ kon wit nog slechts spartelen in een volkomen uitzichtloze stand.

In de open groep sloeg Robert Kempinski de eerste Nederlandse aanval op zijn koppositie af. Sipke Ernst kreeg een op het eerste gezicht perspectiefrijke stand, maar hij kon er niet doorkomen. Morgen kan Kempinski de volgende aanslag verwachten. Hij zit dan tegenover de onverschrokken Friso Nijboer, die na tijdsoverschrijding van tegenstander Illya Nyzhnyk naar de gedeelde tweede plaats klom.

We hadden er lang op gewacht en toen het dan eindelijk zo ver was, viel het bitter tegen. De eerste ronde van de Kroongroep was _ laten we er niet omheen draaien _ teleurstellend. Een niemendalletje van 15 zetten bij Tiviakov en Giri en een vlakke remise in 27 zetten bij Vachier Lagrave en Shirov. We troosten ons met de gedachte dat het morgen allicht beter zal zijn.

In de commentaarzaal werd druk gediscussieerd over de vraag wie na de nietszeggende partij Tiviakov – Giri nu eigenlijk iets te verwijten viel. Niet iedereen was het eens met het argument dat in een klein invitatietoernooi de witspelers verplicht zijn te zorgen voor een gevecht op leven of dood.

De dissidenten vonden dat ook Giri zijn verantwoordelijkheid had kunnen nemen door een andere opening te kiezen dan de Russische verdediging, die in zijn handen een efficiënt maar niet bijster boeiend remisewapen blijkt te zijn. Vorig jaar, zo betoogden zij, was Giri de nieuwkomer, die desnoods met afbraakschaak moest zien te overleven. Inmiddels is hij de sterkste Nederlandse speler. Die status zou hem kunnen verleiden tot een andere toernooitactiek.

Maxime Vachier Lagrave zal zich met de beste bedoelingen hebben voorbereid op zijn partij tegen Shirov. Eenmaal achter het bord merkte hij dat daarbij een detail over het hoofd was gezien. Shirovs openingskeuze kan geen verrassing zijn geweest, in het recente toernooi in Bilbao speelde hij precies net zo in zijn zwartpartij tegen Kramnik.

Maar 12. Pe5 was zeker geen verbetering ten opzichte van de zet 12. Lb3, die door Kramnik werd gekozen. Shirov kreeg na ruil van alle paarden dermate comfortabel spel dat Vachier Lagrave zich gedwongen zag aan de noodrem te trekken met de zet 17. Lb5, die verdere vereenvoudiging afdwong. Het resterende eindspel met zware stukken eindigde enkele zetten later met een zetherhaling.

Voor het publiek werd de dag gered door de gooi-en-smijtpartij aan het eerste bord van de open groep. Manuel Perez Candelario en Robert Kempinski verzorgden een prachtig schouwspel met originele combinaties, soms veel te optimistische beslissingen en een nerveus tijdnoodduel tot slot. Kempinski trok ten slotte _ terecht _ aan het langste eind.

De Pool heeft na vier ronden een half punt voorsprong op de Indier Sengupta en een vol punt op een groot peloton met de Nederlanders L’Ami, Nijboer en Ernst.