Auteur: Peter Boel

Voorzitter Bert van der Haar van de Stichting Schaaktoernooi Noord-Oost Nederland was verguld. Jetta Klijnsma, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, was teruggekeerd naar zijn stad om het trotse Univé-schaaktoernooi te openen. “En wij zijn nog wel bijna in dezelfde straat geboren”, zei Van der Haar. Even verguld was hij met het hoge bezoek van Dace Dobraia, plaatsvervangend hoofd van de Letse ambassade in Nederland, die hier het optreden van Alexey Shirov kracht bij kwam zetten. Van der Haar stelde het nieuwe toernooicomité voor aan de aanwezigen en kondigde spreekstalmeester Hans Böhm aan als “een man die nog tegen Spassky, Petrosian en Tal heeft gespeeld. En ik weet dat ik daar vele schakers jaloers mee maak.”

De vice-voorzitter van de stichting, die fungeert als bestuur van het Univé Schaaktoernooi, Sytze Faber, vertelde dat hij en zijn mede-bestuursleden na veertien jaar toernooi met een unieke formule, na afloop van de lustrumeditie van 2011 inzagen dat het tijd was voor vernieuwing. “De overheid trad terug, de sponsormarkt werd dunner, en we raakten ook door de oud-wereldkampioenen heen.” Het bestuur ging een grotere stempel drukken op het toernooibeleid en dat heeft vorig jaar tot een aantal veranderingen geleid. “Wij zijn allen die in het verleden hun beste beentje voor hebben gezet voor dit toernooi veel dank verschuldigd”, zei Faber.

In de tijd dat Faber bestuurslid was voor de KNSB, werd Loek van Wely zesmaal achter elkaar Nederlands kampioen. “Ik heb altijd gedacht dat er een causaal verband was”, zei de Friese bestuurder, “maar nu is Loek dit jaar weer kampioen geworden. In hetzelfde jaar wordt hij hier toernooidirecteur. Er zijn meer voorbeelden van topsporters die bestuurders werden, zoals Michel Platini in het voetbal en Richard Krajicek in het tennis. Maar dat een nog actieve topgrootmeester de verantwoordelijkheid neemt om een toernooi te leiden is uniek.”
 

Met Jan Timman’s negen nationale titels en de drie van Anish Giri zaten er 19 Nederlands kampioenen in de zaal*, had Faber uitgerekend. Maar hij citeerde ook Co Adriaanse, die over het trainerschap van Marco van Basten bij Heerenveen had gezegd: “Een goed paard is nog geen goede ruiter.” Dat Van Wely de gelauwerde arbiter Geurt Gijssen had aangetrokken als raadgever vond Faber dan ook een sterke zet: “Een aansprekend deelnemersveld, een intrigerende formule en een topschaker die ruiter wil worden – dit wordt een wonderschoon toernooi.”

Burgemeester Karel Loohuis, die opnieuw zijn ‘eigen’ huis beschikbaar had gesteld aan meer dan 220 schakers, hield zijn toespraak in het Engels voor alle hoge genodigden uit het buitenland. Hij kon melden dat Hans Böhm geen enkele partij had verloren in zijn simultaanséance op het Kerkplein (en wij kunnen daaraan toevoegen dat Nederlands jeugdkampioen Nick Maatman zelfs geen halfje had afgegeven tijdens zijn ochtendsimultaan bij McDonald’s). Met trots toonde de burgervader vervolgens de Cup die het team van Hoogeveen in 2012 won tijdens het wereldkampioenschap voor steden (teamleden: Anish Giri, Ivan Sokolov, Sergey Tiviakov en Jan Smeets) en hij kondigde aan dat de stad volgend jaar bij het volgende kampioenschap opnieuw een team zal afvaardigen. Loohuis zei nieuwsgierig te zijn naar het experiment met de hartslagmeters dat in dit toernooi wordt geïntroduceerd. Voor de schakers die daarvoor terugschrokken had hij een citaat van een Amerikaanse schrijver: “You are not old until you get out of breath during a game of chess.”

Staatssecretaris Jetta Klijnsma noemde het ‘een enorme eer’ om in haar geboorteplaats dit schaaktoernooi te mogen openen: “Univé is wel een fenomeen. Elke keer als er iets met sport aan de hand is hoor je die naam. En ze steunen dus niet alleen fysieke sporten, maar ook de denksport. Een toernooi dat zowel in de breedte als in de top sterk is. Heel mooi.” Zelf schaakt Klijnsma niet, maar ze mijmerde wel dat het goed zou zijn als meer mensen analytisch leerden denken en eerst tot tien, of verder, zouden tellen: “Dan zou de wereld er mooier uitzien.” Verder sprak Klijnsma het vertrouwen uit dat aan het eind van dit toernooi “de ruiter stevig op zijn paard zal zitten”. Daar hebben wij ook alle vertrouwen in, want zoals bekend is Van Wely al sinds 2006 in het bezit van een paard. Toen won hij namelijk het eerste Remco Heite-toernooi, niet ver hier vandaan in Wolvega.

Bert van der Haar gaf de staatssecretaris een schaakbord met de handtekeningen van de vier matchspelers en Hans Böhm. Hij kondigde ook aan dat de toernooiorganisatie tien schaakborden zal brengen aan het asielzoekerscentrum dat in de nabije toekomst in Hoogeveen verrijst. Dat cadeau noemde Klijnsma “misschien nog wel mooier dan mijn bord.”
 

Böhm stelde Van Wely vervolgens de hamvraag: waarom toernooidirecteur? “Het was voor mij ook een verrassing”, zei deze. “De laatste keer dat ik hier speelde werd ik laatste en ik dacht, ik word niet meer uitgenodigd hier. Ik wist niet dat het zo erg zou worden…”, grapte hij. “Maar na dit toernooi zal ik je vertellen wat erger is: laatste worden in een toernooi, of een toernooi leiden. In ieder geval hebben we een goed team.”

Na wat nadere uitleg over het hartslagexperiment volgde de loting, in de vorm van een kwis voor de vier deelnemers. Wie het meeste wist over zijn tegenstander, mocht als eerste een nummer trekken dat in een doos met een heuse hartslagmeter was gestopt. Baadur Jobava wist mogelijk veel meer over Jan Timman dan hij kwijt wilde en lachte een paar vragen weg. Op de vraag of hij beroemde eindspelen van hem kende antwoordde hij snel met: “No.” Even later kwam er toch wel een en ander naar boven, natuurlijk. Timman wist wel Jobava’s favoriete openingen te noemen, en mede daardoor mocht de Nederlander als eerste een nummer trekken. Hij trok wit.

Anish Giri wist niet dat in zijn geboortejaar, 1994, Shirov een rating had van liefst 2740. “Ik dacht echt dat de devaluatie erger was”, zei de Nederlander. Shirov voegde toe dat hij in dat jaar derde stond op de wereldranglijst: “Eigenlijk tweede, omdat Kasparov er niet meer op stond. Maar ik ga het hier niet over politiek hebben.” Gevraagd naar de ‘middle name’ van Anish kwam Shirov met het slimme ‘Sanjayevich’, maar in huize Giri is het patroniem niet doorgevoerd: Anish’ middelnaam is Kumar. Zo, dat weet u ook weer. En hoewel Shirov niet wist te raden dat Giri het meest berucht is om zijn remiseaanbiedingen (wij dachten nog wel dat het zijn smileys waren :)) mocht hij toch als eerste kiezen. 

“I’m speechless”, zei de briljante Let. Morgen zal hij de witte stukken laten spreken.
Want de indeling voor de eerste ronde is als volgt:
Shirov-Giri
Timman-Jobava
 

*Noot: Zoals Hans Böhm ons berichtte, waren er bij de opening niet 19 maar 20 Nederlands kampioenen. De eveneens aanwezige Gert Ligterink veroverde de titel in 1979.

De beste vrouwelijke schaker aller tijden, Judit Polgar, zal niet meer achter de borden van het Univé Schaaktoernooi in Hoogeveen plaatsnemen. Zij maakte in augustus bekend te stoppen met het actieve schaak.

Het bericht sloeg in als een bom, aan het eind van de Olympiade in het Noorse Tromsø, waar Polgar voor Hongarije nog ‘gewoon’ de sterren van de hemel speelde met 4,5 punt uit 6 partijen. De sterkste van de legendarische drie zusjes Polgar, die als resultaat van een ‘opvoedingsexperiment’ van hun ouders Klara en Laszlo schaaksterren werden, reikte ooit tot de achtste plaats op de wereldranglijst, won vele toernooien, versloeg topschakers en nam iedereen voor zich in met haar charmante persoonlijkheid.

Toen het Univé Schaaktoernooi de unieke formule bedacht van een vierkamp met een ex-wereldkampioen, de jeugdwereldkampioen, de beste Nederlandse en de beste vrouwelijke schaker van het moment, was één van de deelnemers van meet af aan duidelijk: Judit Polgar. Zij was onbetwist de sterkste schaakster ter wereld in al die jaren, nadat ze als dertienjarige in 1989 bij het OHRA-toernooi in Amsterdam een sensatie had verwekt. Vanaf het eerste jaar, 1997, nam Polgar liefst tienmaal deel in Hoogeveen, terwijl ze toch ook minder actieve schaakperioden kende vanwege de geboorte van haar kinderen, Oliver en Hannah. Voor het eerste toernooi, toen nog VAM-toernooi geheten, mocht ze de glazen schaakstukken persoonlijk inspecteren; toernooidirecteur Jeroen van den Berg reed er speciaal voor naar Dortmund. 
En altijd speelde ze in die sprankelende, aanvallende stijl. In 1998 won ze het toernooi met 5 uit 6, voor Jan Timman en Boris Spassky. In 2003 werd ze eerste met 4 uit 6, voor Levon Aronian, Anatoli Karpov en Ivan Sokolov, in 2006 deelde ze de zege met Shakhriyar Mamedyarov met 4,5 uit 6, voor Veselin Topalov. In totaal scoorde ze hier 32,5 punt uit 60 partijen tegen de absolute wereldtop! Het was geen wonder dat ze in het lustrummagazine ‘Schaakmozaïek’ in 2011 zei: ,,Hooge-veen voelt als thuiskomen.”

Judit Polgar, nu 38 jaar, was en is één van de grootste sterren in de schaakwereld. In Hoogeveen zal ze bekend blijven als ‘Mrs. Univé’. Aan het eind van haar carrière voelde ze de adem van wereldkampioene Hou Yifan in haar nek; de jonge Chinese heeft een opmars gemaakt die bijna net zo opzienbarend was als die van Judit in haar tijd. Misschien kunnen de twee ooit nog eens overgehaald worden tot een match. Wij weten wel een geschikte plek.

The best female chess player of all time, Judit Polgar, won’t sit down at the Univé chess boards in Hoogeveen any more. Last August she announced that she would stop playing chess.

The announcement was a bombshell, towards the end of the Olympiad in Tromsø, Norway, where Polgar had starred ‘as usual’ for the Hungarian team with 4.5 points out of 6 games. The strongest of the legendary three Polgar sisters, who became chess stars as a result of an ‘educational experiment’ by their parents Laszlo and Klara, reached to 8th place in the world rankings, won many tournaments, defeated top players and at the same time won everybody over with her charming personality.

When in Hoogeveen the unique formula was invented of a four-player event with a former World Champion, the current junior World Champion, and the currently best Dutch and best female player, the identity of one of the participants was clear from the beginning: Judit Polgar. She was undisputedly the strongest female chess player in the world in all those years, after she had created a sensation as a thirteen-year-old at the OHRA tournament in Amsterdam, in 1989. From the first year, 1997, onwards, Polgar took part in Hoogeveen no less than ten times, although she had some less active periods due to the birth of her two children, Oliver and Hannah. Before the first event, called the VAM tournament at the time, she was invited to personally inspect the famous glass chess pieces – tournament director Jeroen van den Berg drove especially to Dortmund to show them to her. 

And always she would play in that sparkling attacking style. In 1998, she won the tournament with 5 out of 6, ahead of Jan Timman and Boris Spassky. In 2003 she came first with 4 out of 6, ahead of Levon Aronian, Anatoly Karpov and Ivan Sokolov, in 2006 she shared first place with Shakhriyar Mamedyarov on 4.5 out of 6, ahead of Veselin Topalov. In total she scored 32.5 points out of 60 games here, against absolute world top players! No wonder that in the lustrum magazine of 2011 she was quoted as saying: ‘Hoogeveen feels like coming home’.

Judit Polgar, 38 years old now, was and still is one of the biggest stars in the chess world. In Hoogeveen she will remain known as ‘Mrs. Univé’. At the end of her career she felt Hou Yifan breathing down her neck; the young Chinese Women’s World Champion rose to the top almost as sensationally as Judit did in her day. Maybe the two can be persuaded to play a match someday. We would know a good place to hold it.

Nog een levende schaaklegende zal dit jaar deelnemen aan de Open Groep van het Univé-toernooi in Hoogeveen. Alexander Beliavsky, geboren in de Oekraïne en sinds 1996 Sloveens staatsburger, is een roemruchte generatiegenoot van Jan Timman. Sinds 1975 al is hij grootmeester en hij is al even lang gevreesd om zijn enorm brede openingskennis, zijn allround-kwaliteiten en zijn vechtlust. Beliavsky behoorde in de jaren tachtig tot de absolute wereldtop, al heeft hij nooit hoge ogen kunnen gooien in de strijd om de wereldtitel: in een kandidatenmatch in 1984 versperde niemand minder dan Garry Kasparov hem de weg.

Another living chess legend will take part in the Open Group of the Univé tournament in Hoogeveen this year. Alexander Beliavsky, born in Ukraine and a citizen of Slovenia since 1996, is a famous player from the generation of Jan Timman. Already in 1975 he became a grandmaster, and he has always been feared for his immensely broad opening knowledge, his all-round playing qualities and his fighting spirit. In the 1980’s, Beliavsky was among the absolute world top players, although he was never able to shine in the struggle for the world title; in a Candidates’ match in 1984 Garry Kasparov himself barred his way.

Beliavsky became Junior World Champion in 1973, and in 1987 he became champion of Russia. Throughout the years he has played a lot in the Netherlands – first in several Interpolis and Hoogovens tournaments. In 1984 he won Wijk aan Zee together with Viktor Kortchnoi. More recently he was a member of the Experience team in the NH-tournaments in Amsterdam. There, in 2009, during his most recent performance in the Netherlands, he defeated Hikaru Nakamura, Fabiano Caruana and Women’s World Champion Hou Yifan. Today, at 60, he is still a formidable opponent who has to be considered one of the favourites for the tournament victory.

Anish Giri 

28 juni 1994
De grote hoop van het Nederlandse schaak is dit jaar 20 geworden. Hij is dus nu officieel talent-af en wijdt zich volledig aan het schaken. Het eerstvolgende doel is de top-tien van de wereld te halen. Met klinkende successen in bijvoorbeeld Reggio Emilia 2011/12 en dit jaar een ongeslagen tweede plaats in Wijk aan Zee en uitstekende resultaten in teamcompetities is hij hard op weg om dit doel te behalen. Dit is alweer het vierde optreden van Giri in Hoogeveen! In 2010 speelde hij hier al tegen Alexei Shirov, maar toen was deze nog te sterk. Dit jaar moeten de Nederlandse hemelbestormer betere kansen worden toegedicht in de match met de voormalige WK-kandidaat.
 

Alexei Shirov

4 juli 1972
Het Letse schaakgenie speelt voor de tweede keer in Hoogeveen. Zijn debuut in de vierkamp was in 2010. Toen versloeg hij Anish Giri op indrukwekkende wijze. De voormalig wereldkampioenskandidaat, die in 1998 de latere kampioen Vladimir Kramnik in een match versloeg, heeft sinds de vroege jaren negentig talloze toernooien gewonnen. Shirov woont sinds jaren in Spanje, maar komt sinds 2012 weer uit voor zijn geboorteland Letland, waar hij een appartement heeft en ook regelmatig toernooien organiseert. Maar eenmaal achter het bord kan hij nog steeds vlammen als zijn grote voorganger Mikhail Tal. De match tussen de man met jarenlange topervaring en het aanstormende talent belooft uiterst interessant te worden.
 

Jan Timman

14 december 1951
De man die gedurende meerdere decennia het gezicht was van het Nederlandse schaak is nog steeds niet kapot te krijgen. Hoewel de voormalig wereldkampioenskandidaat en ‘The Best of the West’ zich toenemend heeft toegelegd op schrijven en op de eindspelstudie, blijft hij achter het bord een gevreesd tegenstander. Dat zagen we bij het Tata Steel toernooi in Wijk aan Zee dit jaar, waar hij achter Ivan Saric tweede werd in de sterke Challengers-groep met 8,5 uit 13 – en daarbij kwamen verschillende tegenstanders nog goed weg. Ook in de KNSB-competitie liet Timman dit jaar zijn tanden weer eens zien: in klasse 1A won hij aan bord 1 al zijn acht partijen, met een TPR van 2743!
 

Baadur Jobava

26 november 1983
De grootmeester uit Georgia is een unieke persoonlijkheid in de schaakwereld. Met zijn vrolijke karakter doet hij elk evenement opleven waaraan hij deelneemt, en daarnaast is hij ook nog eens een briljant schaker. Jobava vermijdt doorgaans de gangbare theorie en stuurt aan op bizarre, ingewikkelde stellingen, waarin hij levensgevaarlijk is, ook voor de allersterksten. Ook de dertigjarige Georgiër heeft al vele toernooisuccessen op zijn naam staan. In Wijk aan Zee eindigde hij precies gelijk met Jan Timman op 8,5 punt in de Challengers. De match tussen deze twee spelers belooft dus veel vuurwerk en spanning.

Anish Giri 

28 June 1994
The great hope of Dutch chess turned 20 this year. So now he is officially not a talent anymore, and he devotes himself completely to chess. His next goal is to join the world top ten. With resounding successes in, for example, Reggio Emilia 2011/12 and undefeated second place in Wijk aan Zee this year, as well as some excellent results in team competitions, he is well on his way to achieving this aim. This will be Giri’s fourth performance in Hoogeveen! In 2010 he already faced Alexey Shirov here, but at that time the latter was still too strong. This year the Dutch contender should have better chances in the match with the former World Championship candidate.

Alexei Shirov

4 July 1972
The chess genius from Latvia plays for the second time in Hoogeveen. His debut was in 2010. Then he beat Anish Giri in an impressive game. The former World Championship candidate, who defeated the later champion Vladimir Kramnik in a match in 1998, has won countless tournaments since the early 1990s. Shirov has lived in Spain for a number of years, but since 2012 he represents his home country Latvia again, where he owns an apartment and also regularly organizes tournaments. But once behind the board again, he can still set it on fire like his great predecessor Mikhail Tal used to do. The match between the man with many years of experience at the top and the talented youth promises to be a very interesting one.
 

Jan Timman

14 December 1951
The man who was the face of Dutch chess for several decades is still going strong. Although the former World Championship candidate and ‘The Best of the West’ has been focussing increasingly on writing and composing endgame studies, he is still a fierce opponent at the board. We saw this during the Tata Steel tournament in Wijk aan Zee early this year, where he came second behind Ivan Saric in the strong Challengers Group with 8.5 out of 13 – letting various opponents off the hook in the process. In the Dutch team competition Timman also showed his teeth this year: in the second division he won all his games on first board, with a TPR of 2743!
 

Baadur Jobava

26 November 1983
The grandmaster from Georgia is a unique personality in the chess world. With his gregarious character he cheers up every event he takes part in, and besides that he is also a brilliant chess player! Usually Jobava avoids common theory and steers for bizarre, complicated positions, in which he is deadly dangerous, even for the strongest players in the world. The 30-year-old Georgian also has many tournament successes to his name. In Wijk aan Zee he ended up tying with Jan Timman on 8.5 point in the Challengers. So the match between these two players promises to offer a lot of tension and fireworks.